Komploti i madh Serbo-Amerikan i Durrësit

Dhe tani vijmë  tek  historia e  komplotit  të madh Serbo-Amerikan të Durrësit. Them serbo-amerikan  sepse, në realitet, promotor  i këtij projekti mahnitës, i projektuar për të shpëtuar Shqipërinë nga kthetrat e pabesë të Evropës, është qytetar i Bashkimit (Jugosllavisë), z.  Gopçeviç, nga San Francisko, Kaliforni.

Z. Gopçeviç  ka lindur në Kotorr të Dalmacisë  më shumë se gjashtëdhjetë vjet më parë.  Prindërit e tij e çuan atë që fëmijë, në  Amerikë, ku dhe kaloi një pjesë të madhe të  jetës  së tij. 

Kur Ballkani u vu në lëvizje dhe kur thirrja e trumpetës u ra në vesh  të  gjithë sllavëve anëmbanë botës, z. Gopçeviç nuk mundi  të rezistonte. I hipi trenit dhe vaporit, dhe u nis për  në Serbi,  i vendosur për të ndihmuar  bashkëpatriotët e tij. 

Duke arritur në përfundimin  se në Maqedoni  nuk do  të ishte fort i dobishëm, ai u kthye në  Austri dhe lundroi për në Durrës. Në të njëjtën kohë, serbët ishin vendosur gjithashtu në Durrës. Kolonel Buliç, komandanti i turpave, e priti me ndhimën dhe  praninë e një  këshilltari kaq të aftë  dhe  menjëherë e emëroi atë në krye të Kryqit të Kuq.  Pastaj erdhi lajmi  i trishtueshëm se Italia dhe Austria dhe shumë fuqi të  tjera,  do t'i kundërviheshin pushtimit  të Durrësit nga Serbia.

Presioni i ushtruar nga këto fuqi  ndaj qeverisë serbe, ishte aq i fortë sa që ajo e urdhëroi kolonelin Buliç të largohej nga menjëherë nga bregu.  Nuk mund të   gjendej një mënyrë më e mirë  për të shkurajuar dhe demoralizuar grushtin  e  oficerëve   patriotë  që, gjatë dimrit, kishin kaluar Alpet Shqiptare  me një regjiment të tërë, me  dëshirën për t'i dhënë  atdheut të tyre një dalje tregtare  në Adriatik.

Atëherë z  . Gopçeviç ndërhyri. Ai  u propozoi këtyre burrave  të humbur nga dëshpërimi për të shpallur dhe për të   organizuar  ata vetë autonominë e  territorit që ata pushtuan. Ideja e tij prit shumë mirë.  Kishte mbetur vetëm një gjë: mos braktisja e këtij pushtimi që kishte kushtuar kaq shumë përpjekje dhe privim.

Më urgjente ishte  të formohej një qeveri e përkohshme. Çeshtja ishte ti paraqiteshin Europës me një fakt të kryer.

Pas disa debatesh, ramë në ujdi në organizimin vijues: Kolonel D.  Buliç, guvernator ushtarak; MajorI A.  Pesiç, Shefi i  Shtabit të Përgjithshëm; Kapiten M. Diniç, Ministër i Punëve të Jashtme;   Peshkopi Jacob, peshkop ortodoks i Durrësit, Ministër i Adhurimit dhe i Mësimit Publik; dhe, së fundi, z. Gopçeviç, Ministër i Marinës.

Një ditë pas  mbërritjes sonë në këtë qytet të  vogël  të  përgjumur, me  shtëpitë e tij greke të kredhura  në të kaltër,  magazinat e mëdha të tij,  limani i tij ku anijet e  vogla kryejnë transportin  midis  bregut dhe anijeve të mëdhe që kanë hedhur  spirancën,-- atë ditë, për herë të parë, z. Gopçeviç po ecte me uniformën e tij  të re. Barkaxhijt dhe punëtorët e dokut shkarkuan thasët me sheqer, të lagur, nga një anije e vendosur  katërqind metra nga bregu.

Nga nderimi që treguan këta burra  gjatë kalimit të  ministrit, u ndie se Durrësi priste prej tij dhe aftësisë e tij  suksesin e sipërmarrjes së madhe.

Dita tjetër  ishte një ditë  feste ortodokse  për nder të Shën Savës. Në mëngjes shëtitëm në kodrat që dominojnë qytetin dhe ku pëlhura e tendave të vogla ushtarake dridhej nga flladi i detit. Kampi u ngrit në lartësi për të shpëtuar ushtarët  nga  ethet e malarjes. Vizituam rrënojat   e kështjellës mesjetare, një relike e kohëve të largëta  kur Venecia ishte mbretëresha e Adriatikut.

Nga kjo lartësi, mund të shihnim shumë  qartë se  si zhyteshin  nën ujin e gjelbër shkëmbinjtë  e gjatë koralorë, dhe që  e kishin bërë Durrësin një port shumë më të begatë nga cfarë është sot.  Dy herë në të kaluarën,  këtu janë ngritur qytete të  begata;  çdo herë, një tërmet  i ka shkatërruar këto qytete. Dhe, edhe pse Z. Gopçeviç ka planin fisnik  për të zmadhuar  gjirin, për të mbushur moçalet  që janë burim sëmundjesh dhe  për të ndërtuar një port sipas planeve amerikane, ai  nuk ka gjasa  të kthehet  kurrë në qytetin me famën e mëparshme.

Pasdite  u paraqitëm   në selinë qendrore, ku morëm  pjesë në një  banket zyrtar.  Ishin ftuar edhe disa grekë të  shquar  me bashkëshortet  e tyre.

Pimë për mbretin  Pjetër, mbretërinë e tij, rënien  e  Perandorisë Osmane dhe shkatërrimin  e armiqve të Serbisë. Tashmë biseda po lëvizte rrezikshëm drejt Austrisë dhe agresionit austriak.

Koloneli Buliç, në një fjalim të improvizuar, denoncoi "këtë armik tjetër të atdheut,  të cilin ai nuk  donte ta emëronte". Ai thotë se, "një ditë, ne duhet ta  mundim atë," dhe, në një lëvizje të bukur dramatike, koloneli na dha shfaqjen e një njeriu që gjuan në të djathtë dhe pastaj në të majtë.

Fjalimi pati shumë sukses.  E gjithë tavolina duartrokiti, bërtiti bravo. Një kapiten, edhe më  i irrituar, i tejkaloi të gjitha kufizimet, dhe thirri me zë të lartë  : «Poshtë Austria!»

Të nesërmen   hipëm në linjën  italiane  Molfetta, për në Tivar, Malin e Zi dhe teatrin e luftës malazeze. Po atë natë, Kapiten Diniç, i cili është, nëse ju kujtohet, Ministër i Punëve  të Jashtme në qeverinë e  përkohshme të  Shtetit  Autonom  të Shqipërisë, kryeqyteti Durrësit,--kapiten Diniç u largua në  një  "mision special dhe sekret" në bordin e një anije bregëdetëse për në Selanik. Nga atje, ai synonte të arrinte Serbinë me hekurudhë.

Do të kishte qenë më e shkurtër të nisej me ne dhe  të arrihej në Beograd nëpërmjet Austrisë.  Por, për ndonjë arsye misterioze, kapiteni nuk  dukej se kishte shumë  dëshirë të shkelte, për momentin, tokën austriake.