Kisha e “Shën Kollit“, Perondi, Berat, Shek. XIII

[1] -Aleksandër Meksi, Arkitektura e kishave të Shqipërisë, Uegen, Tiranë 2004, faqe 152-154; Τιτος Γιοχαλας, Στη γη του Πυρρου, εκδοσεις Αστερισμοσ-Λιζα Εβερτ, Αθήνα, 1995, σελ 186.

[2] -Theofan Popa, Mbishkrime të kishave në Shqipëri, Tiranë 1998, nr. 160, faqe 110.  

[3] -Dyert e Bukura dhe ato anësore të ikonostasit janë në fondet e Muzeut Historik Kombëtar në Tiranë. Ato kanë përmasat 182x72 dhe numër inventari 5671. Dyert anësore kanë përmasat 196x65,5 dhe numër inventari 5674.

[4]-Shën Nikolla është në ikonë me veshje peshkopale. Ai paraqitet në pamje ballore dhe solemne, me sakon perandorake, të zbukuruar me motive floreale. Mbi supe ka hedhur omoforin e vogël, zbukuruar me kryqe dhe motive floreale. Me dorën e djathtë është duke bekuar, ndërsa me dorën e majtë mban një ungjill të hapur. Mbi kofshën e djathtë i varet epigonati. Në pjesën e sipërme të ikonës janë Krishti dhe Shën Mëria, mbi shtëllunga resh. Në ikonë është shkruar: Ο ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ “Shën Nikolla”. Shën Nikolla ka lindur në vitin 270 pas Krishtit në qytetin Paratara të Azisë së Vogël. Ai ka qenë kryepeshkopi i Mirës së Likisë dhe ka marrë pjesë në Sinodin I Ekumenik të Nikesë. Shën Kolli ndërroi jetë në moshë të thyer në Mira më 6 dhjetor 343. Lipsani i tij i shenjtë ndodhet në kishën e Shën Nikollës në qytetin e Barit në Itali. Dorian Koçi, Andrea Llukani, Pavijoni i ikonave pasbizantine në Muzeun Historik Kombëtar, (dorëshkrim i pabotuar), Tiranë 2018, faqe 106-107. Ylli Drishti, Ikona, Koleksioni i Muzeut Historik Kombëtar, shek. XIV-XIX, Mali Pleshti, Tiranë 2017, faqe 71.

[5]-Në ikonë është profeti Ilia me Eliseun. Në sfond janë ujërat e lumit Jordan. Profeti Ilia ngrihet në qiell me anën e një qerreje, të cilën e tërheqin katër kuaj të kuq. Me dorën e majtë mban një pergamenë të shkruar, ndërsa dorën e djathtë e ka të ngritur lart. Eliseu është ulur në gjunjë dhe lutet. Ai merr shpirtin e profetit Ilia nëpërmjet mantelit, që qëndron pezull në ajër. Në kurorën e Eliseut është shkruar Ο Ελησαίος “Eliseu”. Në pjesën e sipërme të ikonës është shkruar: Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ “Profeti Ilia”. Profeti Ilia ka qenë biri i Sovakut. E kishte origjinën nga Thesvi, prandaj u quajt Thesviti. Dorian Koçi, Andrea Llukani, Pavijoni i ikonave pasbizantine në Muzeun Historik Kombëtar, (dorëshkrim i pabotuar), Tiranë 2018, faqe 108-109; Ylli Drishti, Ikona, Koleksioni i Muzeut Historik Kombëtar, shek. XIV-XIX, Mali Pleshti, Tiranë 2017, faqe 70.

[6]-Ikona “Mbledhja e kryeengjëjve” është pikturuar nga ikonografët Kostandin dhe Athanas Zografi. Në pjesën fundore të ikonës është shkruar: 1786 ΙΑΝ 25 “25 janar 1786”. Në ikonë paraqiten kryeengjëjt me krahë të mëdhënj dhe pas tyre, engjëj të tjerë. Kryeengjëjt Mihail dhe Gabriel mbajnë një medaljon. Në të paraqitet Krishti, duke mbajtur Ungjillin në dorë. Shkronjat në kurorën Ο Ω Ν kanë kuptimin “AI QË ËSHTË”; përkthyer në shqip, mund të shkruhen “JAM”. Në pjesën e sipërme të ikonës është shkruar: Η ΣΥΝΑΞΙΣ ΤΩΝ ΑΡΧ ΜΙΗΑΙΛ “Mbledhja e kryeengjëjve Mihail”. Dorian Koçi, Andrea Llukani, Pavijoni i ikonave pasbizantine në Muzeun Historik Kombëtar, (dorëshkrim i pabotuar), Tiranë 2018, faqe 110-111; Ylli Drishti, Ikona, Koleksioni i Muzeut Historik Kombëtar, shek. XIV-XIX, Mali Pleshti, Tiranë 2017, faqe 72; Melsi Labi, Dorian Koçi, Udhërrëfyes i Muzeut Historik Kombëtar, Muzeu Historik Kombëtar, Tiranë 2014, faqe 60; Melsi Labi, Guidebook of National Historical Museum of Albania, Tirana 2016, page 134.

[7]-Ikona daton në vitin 1786. Në këtë ikonë, Joan Pararendësi paraqitet me krahë, që i japin një pamje madhështore. Me dorën e djathtë bekon, ndërsa në dorën e majtë mban kokën e tij të prerë. Në dorën e majtë mban, gjithashtu një pergamenë me shkrimin: “Pendohuni, sepse Mbretëria e Qiejve është e afërt!”. Në sfond është lumi Jordan dhe anash tij, pema e prerë dhe sëpata. Në pjesën e sipërme të ikonës është shkruar: Ο ΑΓΙΟΣ ΙΩ Ο ΠΡΟΔΡΟΜΟΣ “Shën Joan Pararendësi”. Vepra kryesore e Joanit ka qenë parapërgatitja e popullit për ardhjen e Mesisë. Për këtë arsye ai quhet edhe Pararendësi i Krishtit, sepse i ftonte njerëzit të pendoheshin e të pagëzoheshin, si parakusht për të hyrë në Mbretërinë e Perëndisë. Dorian Koçi, Andrea Llukani, Pavijoni i ikonave pasbizantine në Muzeun Historik Kombëtar, (dorëshkrim i pabotuar), Tiranë 2018, faqe 84-85. Ylli Drishti, Ikona, Koleksioni i Muzeut Historik Kombëtar, shek. XIV-XIX, Mali Pleshti, Tiranë 2017, faqe 61.

[8]-Besim Tabaku, Ikonambartësi i kishave të Perondisë dhe katedrales së Beratit, vlerat dhe ndërhyrjet restauruese, Monumentet 2 / 1990 (40), faqe 171.

[9] -Shpërfytyrimi, me përmasat 44x34 cm dhe numër inventari 5767; Shestja, me përmasat 43x33,5 cm dhe numër inventari 5782; E diela e ulokut, me përmasat 41,5x35 cm dhe numër inventari 5795; Zbritja në ferr, me përmasat 44x34 cm dhe numër inventari 5844; Hyrja në Jerusalem, me përmasat 34,5x45 cm dhe numër inventari 5864; Krishtlindja me përmasat 42,5x34,5 cm dhe numër inventari 5863; Ngritja e Kryqit, me përmasat 42x34 cm dhe numër inventari 6050; E diela e samaritanes, me përmasat 43x35 cm dhe numër inventari 6088; Hyrja e Hyjlindëses në tempull, me përmasat 42x34 cm dhe numër inventari 6092. Në fondet e muzeut është edhe një ikonë e madhe Shën Athanasi, me përmasat 107x71,5 cm dhe numër inventari 6082.

[10] -Theofan Popa, Miniatura dhe piktura mesjetare në Shqipëri, Tiranë 2006, faqe 204-209.

[11] -Mbrojtja e monumenteve, Botim i Institutit të Monumenteve të Kulturës, Tiranë, 1974, faqe 22; Trashëgimia Kulturore akte ligjore dhe nënligjore, Ministria e Kulturës, Rinisë dhe Sporteve, Tiranë, 2003, faqe 62.